Κάθε δημιουργός ενός προγράμματος, ενός κειμένου ή ενός μουσικού κομματιού έχει αυτόματα την πνευματική ιδιοκτησία του. Η άδεια χρήσης λέει τι επιτρέπεται στους άλλους να κάνουν με αυτό. Εδώ θα βρεις τις βασικές άδειες για λογισμικό και περιεχόμενο, και πώς να διαλέξεις τη σωστή.
Από «όλα τα δικαιώματα» σε «κανένα δικαίωμα»
Χρησιμοποιείς μόνο όπως ορίζει ο κάτοχος. Δεν βλέπεις, δεν αλλάζεις, δεν μοιράζεσαι.
Ελεύθερο να το χρησιμοποιείς, να το αλλάζεις και να το μοιράζεσαι, αρκεί και οι αλλαγές σου να μείνουν ελεύθερες.
Κάνε ό,τι θέλεις, ακόμη και κλειστό προϊόν, αρκεί να αναφέρεις τον δημιουργό.
Ο δημιουργός παραιτείται από κάθε δικαίωμα που μπορεί.
Οι άδειες ελεύθερου λογισμικού λένε, με τον τρόπο τους, «με επιφύλαξη ορισμένων δικαιωμάτων». Το copyleft χρησιμοποιεί το ίδιο το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας για να εξασφαλίσει ότι το λογισμικό και όσα βασίζονται σε αυτό θα μένουν πάντα ελεύθερα. Οι επιτρεπτικές άδειες επιτρέπουν και την ενσωμάτωση σε κλειστά προϊόντα. Γι’ αυτό ενδιαφέρουν πολύ τις επιχειρήσεις, και πολλές μεγάλες εταιρείες χρηματοδοτούν έργα ανοιχτού κώδικα.
Οι τέσσερις ελευθερίες
Ένα πρόγραμμα είναι ελεύθερο λογισμικό όταν ο χρήστης έχει τέσσερις βασικές ελευθερίες:
Να εκτελείς το πρόγραμμα για οποιονδήποτε σκοπό.
Να μελετάς πώς δουλεύει και να το προσαρμόζεις. Γι’ αυτό χρειάζεσαι τον πηγαίο κώδικα.
Να μοιράζεσαι αντίγραφα με άλλους.
Να μοιράζεσαι τις δικές σου βελτιωμένες εκδόσεις.
Οι βασικές άδειες λογισμικού
Όλες επιτρέπουν εμπορική χρήση. Η μεγάλη τους διαφορά είναι αν μπορεί κάποιος να «κλείσει» τον κώδικα όταν τον τροποποιεί και τον διανέμει.
| Άδεια | Τύπος | Τι ζητά | Παραδείγματα |
|---|---|---|---|
| GNU GPL | Ισχυρό copyleft | Όποιος διανέμει το πρόγραμμα ή τροποποιημένη έκδοσή του πρέπει να δίνει και τον κώδικα, με την ίδια άδεια. | Linux, GIMP, Moodle |
| GNU AGPL | Ισχυρό copyleft | Όπως η GPL, αλλά ισχύει και όταν το πρόγραμμα προσφέρεται ως υπηρεσία μέσω δικτύου. | Nextcloud, Mastodon, Decidim |
| EUPL | Copyleft | Η άδεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ισχύ σε όλες τις επίσημες γλώσσες, και στα ελληνικά. Καλύπτει και τη χρήση μέσω δικτύου και είναι συμβατή με άλλες copyleft άδειες. | Έργα δημόσιων φορέων |
| GNU LGPL | Ασθενές copyleft | Οι αλλαγές στη βιβλιοθήκη μένουν ελεύθερες, αλλά ένα κλειστό πρόγραμμα μπορεί να τη χρησιμοποιεί. | FreeCAD, BigBlueButton |
| MPL 2.0 | Ασθενές copyleft | Μένουν ελεύθερα μόνο τα αρχεία που τροποποιήθηκαν. Τα υπόλοιπα αρχεία ενός έργου μπορούν να έχουν άλλη άδεια. | Firefox, LibreOffice, Thunderbird |
| Apache 2.0 | Επιτρεπτική | Αναφορά δημιουργού και σημείωση αλλαγών. Δίνει ρητά και άδεια για τις πατέντες. | Kubernetes, Jitsi, Signal (εφαρμογή Android: όχι, AGPL) |
| MIT | Επιτρεπτική | Μόνο να διατηρείται το κείμενο της άδειας και η αναφορά του δημιουργού. | Excalidraw, Rocket.Chat, Forgejo |
| BSD | Επιτρεπτική | Όπως η MIT, με απαγόρευση χρήσης του ονόματος του δημιουργού για διαφήμιση. | Jupyter, Chromium |
Προσοχή: άδειες που απαγορεύουν την εμπορική χρήση ή περιορίζουν ποιος μπορεί να χρησιμοποιήσει το πρόγραμμα (π.χ. SSPL, Business Source License, «fair-code») δεν είναι άδειες ανοιχτού κώδικα, ακόμη κι αν ο κώδικας είναι δημόσιος.
Χρησιμοποιώ ή διανέμω λογισμικό με άδεια GPL
Αν είσαι χρήστης
- Μπορείς να το χρησιμοποιείς για οποιονδήποτε σκοπό, και εμπορικό.
- Μπορείς να το εγκαταστήσεις σε όσους υπολογιστές θέλεις, χωρίς χρέωση αδειών.
- Μπορείς να το τροποποιήσεις για εσωτερική χρήση στον οργανισμό σου χωρίς να δημοσιεύσεις τις αλλαγές. Με την AGPL όμως, αν το προσφέρεις ως υπηρεσία σε τρίτους μέσω δικτύου, πρέπει να τους δώσεις και τον κώδικα.
- Έχεις δικαίωμα να ζητήσεις τον πηγαίο κώδικα από όποιον σου έδωσε το πρόγραμμα.
Αν το διανέμεις
- Δώσε μαζί τον πηγαίο κώδικα, ή γραπτή δέσμευση ότι θα τον δώσεις σε όποιον τον ζητήσει.
- Συμπερίλαβε το κείμενο της άδειας και κράτα τις σημειώσεις πνευματικής ιδιοκτησίας.
- Οι τροποποιημένες εκδόσεις πρέπει να διανέμονται με την ίδια άδεια.
- Μην προσθέτεις περιορισμούς που δεν προβλέπει η άδεια. Μπορείς όμως να χρεώνεις για τη διανομή ή την υποστήριξη.
Για επίσημη και λεπτομερή πληροφόρηση: Συχνές ερωτήσεις για τη GPL · Πώς εφαρμόζω τη GPL στο έργο μου · Σύντομος οδηγός της GPLv3
EUPL: η ευρωπαϊκή άδεια ανοιχτού κώδικα
Η EUPL δημιουργήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και έχει την ίδια νομική ισχύ σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, και στα ελληνικά. Είναι ιδανική για λογισμικό που αναπτύσσουν δημόσιοι φορείς, γιατί είναι γραμμένη με βάση το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Άδειες Creative Commons για περιεχόμενο
Οι άδειες Creative Commons είναι για κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο, μουσική και εκπαιδευτικό υλικό, όχι για λογισμικό. Συνδυάζουν τέσσερις όρους: BY (αναφορά δημιουργού), SA (παρόμοια διανομή), NC (μη εμπορική χρήση) και ND (όχι παράγωγα έργα).
| Άδεια | Τι επιτρέπει | Ελεύθερο έργο; |
|---|---|---|
| CC0 | Οτιδήποτε, χωρίς καν αναφορά δημιουργού | Ναι |
| CC BY | Οτιδήποτε, με αναφορά του δημιουργού | Ναι |
| CC BY-SA | Οτιδήποτε, με αναφορά, και τα παράγωγα με την ίδια άδεια (το «copyleft» του περιεχομένου). Τη χρησιμοποιούν η Wikipedia και αυτός ο ιστότοπος. | Ναι |
| CC BY-ND | Διανομή και εμπορική χρήση, αλλά όχι αλλαγές | Όχι |
| CC BY-NC | Αλλαγές και διανομή, μόνο για μη εμπορικούς σκοπούς | Όχι |
| CC BY-NC-SA | Όπως η BY-NC, με τα παράγωγα στην ίδια άδεια | Όχι |
| CC BY-NC-ND | Μόνο διανομή αυτούσιου, μη εμπορικά | Όχι |
«Ελεύθερο έργο»: σύμφωνα με τον ορισμό των ελεύθερων πολιτιστικών έργων, μόνο οι CC0, CC BY και CC BY-SA δίνουν πλήρη ελευθερία χρήσης, αλλαγής και διανομής.
Πώς εφαρμόζω άδεια Creative Commons στο έργο μου
- Διάλεξε την άδεια με τον επιλογέα αδειών Creative Commons.
- Για έργο στο διαδίκτυο, αντίγραψε τον κώδικα HTML που σου δίνει. Εμφανίζει το σήμα της άδειας και περιέχει μεταδεδομένα, ώστε το έργο σου να βρίσκεται στις αναζητήσεις για έργα Creative Commons.
- Για έντυπο ή αρχείο, γράψε καθαρά τον τίτλο, τον δημιουργό, την πηγή και την άδεια, με σύνδεσμο προς το κείμενό της.
Χρήσιμα εργαλεία
Οι πληροφορίες αυτής της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αποτελούν νομική συμβουλή. Για συγκεκριμένες περιπτώσεις, απευθυνθείτε σε νομικό με εμπειρία στις άδειες ανοιχτού κώδικα.