Ανοικτό Περιεχόμενο

Τι είναι το Creative Commons;

select (1)Το Creative Commons είναι μη-κερδοσκοπική εταιρία, με έδρα τη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ. Για την προώθηση των στόχων του Creative Commons εργάζονται επίσης εθελοντές επικεφαλείς των κατά τόπους ομάδων σε κάθε μία από τις εθνικές δικαιοδοσίες για τις οποίες έχουν ήδη προσαρμοστεί οι άδειες Creative Commons. Το Creative Commons International και οι εθελοντές επικεφαλείςτων τοπικών ομάδων είναι ανεξάρτητες και ξεχωριστές οντότητες, ωστόσο συνεργάζονται και συνεισφέρουν εξίσου για να προωθήσουν την υιοθετηση των αδειών και των εργαλείων που προσφέρει το Creative Commons.

Η ιδέα πίσω από το Creative Commons είναι ότι κάποιοι άνθρωποι μπορεί να μη θέλουν να εξασκήσουν όλα τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που τους επιφυλλάσσει ο νόμος. Πιστεύουμε πως υπάρχει μεγάλη ζήτηση για έναν εύκολο αλλά και αξιόπιστο τρόπο να εκφραστεί η διακήρυξη «Με επιφύλαξη κάποιων δικαιωμάτων» (Some rights reserved) ή ακόμα και η διακήρυξη «Χωρίς επιφύλαξη κανενός δικαιώματος» (No rights reserved). Πολλοί άνθρωποι έχουν καταλήξει από καιρό στο συμπέρασμα ότι η επιδίωξη ολοκληρωτικής προστασίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας εμποδίζει τη διάδοση του έργου τους στο ευρύτερο δυνατό κοινό και δεν τους βοηθά να αποκτήσουν την αναγνώριση που επιθυμούν. Πολλοί επιχειρηματίες και καλλιτέχνες έχουν καταλήξει ότι προτιμούν να βασίζονται σε καινοτόμα επιχειρηματικά μοντέλα αντί της ολοκληρωμένης προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας προκειμένου να εξασφαλίσουν καρπούς από την «επένδυση» τους σε δημιουργικότητα. Άλλοι πάλι αισθάνονται ικανοποίηση συνεισφέροντας και συμμετέχοντας σε μια δημιουργική κοινότητα διανόησης (intellectual commons). Ανεξάρτητα από το λόγο, είναι φανερό ότι πολλοί πολίτες του Διαδικτύου θέλουν να μοιράζονται γενναιόδωρα με άλλους το έργο τους, καθώς και τη δυνατότητα άλλοι να επαναχρησιμοποιούν, να τροποποιούν και να διακινούν το ίδιο αυτό έργο. Το Creative Commons στοχεύει να βοηθήσει τους ανθρώπους να εκφράσουν αυτή ακριβώς την προτίμηση τους να μοιράζονται, προσφέροντας στον κόσμο δωρεάν μέσω του ιστοχώρου μας ένα σύνολο από άδειες χρήσης.

Ποιος ξεκίνησε το Creative Commons;

Το Creative Commons ιδρύθηκε το 2001 από τους ειδικούς σε νομικά θέματα των τεχνολογιών πληροφορικής, επικοινωνιών και διαδικτύου και σε θέματα διανοητικής ιδιοκτησίας James Boyle, Michael Carroll και Lawrence Lessig, τον καθηγητή επιστήμης υπολογιστών του MIT Hal Abelson, το δικηγόρο που εξελίχθηκε σε κινηματογραφιστή ντοκιμαντέρ και στη συνέχεια σε ειδικό σε νομικά θέματα του διαδικτύου Eric Saltzman και στο διαδικτυακό εκδότη δημοσίων κειμένων Eric Eldred. Επιστημονικοί συνεργάτες και φοιτητές στο Berkman Center for Internet & Society του Harvard Law School βοήθησαν στο ξεκίνημα της προσπάθειας και για τα δύο πρώτα χρόνια της ύπαρξης του το Creative Commons στεγαζόταν και απολάμβανε τη γενναιόδωρη υποστήριξη του Center for Internet & Society στο Stanford Law School.

Ποιό είναι το πρόβλημα που σκοπεύει να λύσει το Creative Commons;

Με την επέλευση της ψηφιακής επανάστασης και του διαδικτύου είναι τώρα πλέον δυνατή η διανομή έργων σε διάφορα φορμάτ υψηλής και συχνά επαγγελματικής ποιότητας· η συνεργατική δημιουργία σε περισσότερα πεδία· και η δημιουργία νέων, παράγωγων ή συλλογικών έργων σε παγκόσμιο επίπεδο, με αποκεντρωμένες διαδικασίες και σχετικά χαμηλό κόστος.

Έτσι παρουσιάζεται μια τεράστια ευκαιρία για ένταση της δημιουργικότητας και της παραγωγής γνώσης, ευκαιρία που όμοια της δεν έχει υπάρξει στο παρελθόν. Καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι διασυνδέονται και επικοινωνούν, καθίσταται ευκολότερο να αποκτήσει κανείς ακριβώς το περιεχόμενο ή την πληροφορία που θέλει ή χρειάζεται, να ολοκληρώσει εργασίες και να λύσει προβλήματα μέσω της συνεργασίας που αυτή η διαδικτύωση καθιστά δυνατή. Η σύγκλιση τεχνολογιών και μέσων επίσης δίνει νέες δυνατότητες για δημιουργία παραγώγων έργων από ήδη υπάρχοντα – για παράδειγμα remixes και mashups (συνδυαστικές εφαρμογές διαδικτύου).

Μία ακόμη αξιοσημείωτη πτυχή είναι ότι η παγκοσμιοποίηση δε συμβαίνει μόνο στο χώρο των επιχειρήσεων, αλλά τα αποτελέσματα της είναι δυνατό να παρατηρηθούν και στο χώρο της επιστήμης και της εκπαίδευσης και σε άλλους τομείς της κοινωνίας όπου νέα μοντέλα γόνιμης συνεργασίας έχουν εμφανιστεί. Η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Βικιπαίδεια (Wikipedia) και η κοινότητα του ελεύθερου και ανοικτού λογισμικού είναι παραδείγματα αυτών των κοινωνικών και οικονομικών φαινομένων. Οι δραστηριότητες όσων συνεισφέρουν σε έργα σε αυτούς τους τομείς πολλές φορές δεν παρακινούνται από την επιδίωξη (άμεσου) οικονομικού οφέλους αλλά από τη θέληση για μάθηση, για αναγνώριση και για προσφορά βοήθειας σε άλλους.

Το μειονέκτημα όσον αφορά αυτές τις νέες συναρπαστικές εξελίξεις και δυνατότητες είναι ότι οι νέες τεχνολογίες είναι επίσης δυνατό να χρησιμοποιηθούν για την παραβίαση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας των δικαιούχων όπως αυτά ορίζονται σήμερα. Αυτό κατά συνέπεια έχει προκαλέσει την αντίδραση των μεγαλύτερων φορέων δικαιωμάτων, που ακολουθούν την εξής στρατηγική τεσσάρων σημείων: α) προσπαθούν να αποτρέψουν τη διάδοση τεχνολογιών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για παραβίαση των δικαιωμάτων τους· β) αναπτύσσουν εργαλεία που τους δίνουν τη δυνατότητα να ελέγχουν τα δικαιώματα τους με ακρίβεια πρωτόγνωρη και αδιανόητη μέχρι σήμερα: ψηφιακή διαχείριση δικαιωμάτων και τεχνολογικά μέτρα προστασίας από την αντιγραφή χωρίς εξουσιοδότηση· γ) ασκούν με επιτυχία πίεση για υποστήριξη και υιοθέτηση αυτών των τεχνολογικών μέτρων μέσω νομικών περιορισμών· και δ) ξεκινούν μεγάλης έκτασης εκστρατείες δημοσιότητας στοχευμένες στο να διδάσκονται οι νέοι άνθρωποι ότι πρέπει να μένουν μακριά από προστατευόμενο υλικό για το οποίο δεν έχουν άδεια χρήσης, ειδάλλως να γνωρίζουν ότι θα υποστούν συνέπειες.

Αυτές οι αντιδράσεις, αν και θλιβερές, είναι κατανοητές. Ο προβληματισμός μας είναι ότι επιδρώντας συνδυαστικά θα έχουν αποτέλεσμα να κατασταλούν οι ευκαιρίες για ενίσχυση της δημιουργικότητας και της συνεργατικότητας στην επίλυση προβλημάτων, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, μέσω της ευρείας χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών. Αν οι δημιουργοί και οι χορηγοί αδειών υποχρεούνται να διαπραγματεύονται όχι μόνο πολύπλοκους νομικούς όρους, αλλά και να υφίστανται επαχθή τεχνικά εμπόδια και περιορισμούς, τότε πολύς κόσμος είτε θα αγνοεί το νόμο ή θα πάψει να δημιουργεί.

Η εναλλακτική πρόταση μας είναι η προσφορά προς τους δημιουργούς και τους χορηγούς αδειών ενός απλού τρόπου να εκφράζουν ποιες ελευθερίες θέλουν τα δημιουργήματα τους να παρέχουν. Αυτό κατά συνέπεια καθιστά εύκολο το να μοιράζεται κανείς το προϊόν της δημιουργικής εργασίας του, ή να χτίζει πάνω στα δημιουργήματα άλλων. Καθιστά εύκολο για τους δημιουργούς και χορηγούς των αδειών να διατηρούν μερικά δικαιώματα πάνω στα έργα τους, και ταυτόχρονα να παραχωρούν κάποια άλλα. Αυτή είναι, στον πυρήνα της, η αποστολή μας. Η πνευματική ιδιοκτησία απονέμει στους δημιουργούς συγκεκριμένα δικαιώματα. Θέλουμε να διευκολύνουμε τους δημιουργούς να ασκήσουν αυτά τα δικαιώματα με τρόπο τέτοιο που οι άλλοι να μπορούν να κατανοήσουν.

Το Creative Commons αντιτίθεται στο καθεστώς δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας;

Κάθε άλλο. Οι άδειες μας σας βοηθούν να διατηρείτε και να διαχειρίζεστε τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σας με πιο ευέλικτο και ανοικτό τρόπο. Στην πραγματικότητα οι άδειες μας στηρίζονται στο καθεστώς αυτό ως προς την επιβολή τους. Ο λόγος προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι, τουλάχιστον υπό το νομικό καθεστώς των ΗΠΑ, η «προαγωγή της προόδου της επιστήμης και των τεχνών». Κι εμείς θέλουμε να προάγουμε την επιστήμη και τις τέχνες, και πιστεύουμε ότι συμβάλλουμε σε αυτόν ακριβώς το σκοπό βοηθώντας δημιουργούς ή δικαιοπαρόχους να καθορίσουν με ακρίβεια το βέλτιστο τρόπο άσκησης των δικαιωμάτων τους σύμφωνα με τις προτιμήσεις τους.

Το Creative Commons δημιουργεί μια βάση δεδομένων νόμιμα αδειοδοτημένου περιεχομένου;

Κατηγορηματικά όχι. Πιστεύουμε στη δύναμη του Διαδικτύου και όχι σε μια τράπεζα πληροφοριών που ελέγχεται από ένα και μόνο οργανισμό ή οντότητα. Δημιουργούμε εργαλεία προκειμένου ο σημασιολογικός ιστός να μπορεί να αναγνωρίζει και να ταξινομεί αδειοδοτημένα έργα χρησιμοποιώντας κατανεμημένες και αποκεντρωμένες τεχνικές. Δεν ασχολούμαστε με τη συλλογή περιεχομένου ή τη δημιουργία ευρετηρίων περιεχομένου.

Προκειμένου να δείξουμε παραστατικά τις πιθανές χρήσεις των αδειών μας και των μεταδεδομένων που τις συνοδεύουν, παρέχουμε στον ιστοχώρο μας κάποια παραδείγματα για έργα με κείμενο, ήχο, εικόνες, κινούμενη εικόνα καθώς και εκπαιδευτικά έργα. Σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται για μια εξαντλητική καταγραφή όσων έργων παράγονται σήμερα με άδειες Creative Commons, ή ακόμα για το πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση δημιουργίας μιας βάσης δεδομένων. Είναι απλά απαρίθμηση ορισμένων έργων από όσα έχουν μέχρι στιγμής δημοσιευτεί με άδειες Creative Commons, τα οποία χρησιμοποιούν πολλά και διαφορετικά μέσα ως φορέα.

Τα έργα που δημοσιεύονται με άδειες Creative Commons θα ανήκουν ελεύθερα στο κοινό (public domain);

Όχι, επειδή ο αδειοδότης δεν παραιτείται από όλα τα δικαιώματα του επί του έργου του. Οι άδειες Creative Commons αφορούν μόνο δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και ως τέτοιες σας δίνουν τη δύναμη να ελέγχετε πώς χρησιμοποιείται το έργο σας από τρίτους.

Αν θέλετε το έργο σας να είναι προσιτό στο κοινό ελεύθερο -δηλαδή στη σφαίρα των δημιουργιών που δε δεσμεύονται και δε βαρύνονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας- μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τη δήλωση Αφιέρωσης στο Κοινό που σας προτείνουμε. Αφιερώνοντας το έργο σας στο κοινό, πρακτικά παραιτείστε από κάθε δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας που ίσως έχετε στο έργο. Όμως τέτοια παραίτηση μπορεί να μη χωρεί και να μην έχει ισχύ εκτός των ΗΠΑ.

Υπάρχει κάποιο κόστος για τη χρήση των αδειών και των εργαλείων του Creative Commons;

Όχι. Προσφέρονται δωρεάν.

Ποιος χρηματοδοτεί το Creative Commons;

Το Creative Commons ιδρύθηκε χάρη σε μια γενναία δωρεά από το Center for the Public Domain και λαμβάνει συνεχώς υποστήριξη από το Ίδρυμα John D. and Catherine T. MacArthur, το Ίδρυμα Hewlett και το Δίκτυο Omidyear. Συνεχίζουμε να αναζητούμε δωρεές από άλλες πηγές, συμπεριλαμβανομένων ιδρυμάτων, ιδιωτών και κρατικών επιχορηγήσεων. Αν θα θέλατε να υποστηρίξετε το Creative Commons, είστε ευπρόσδεκτοι να το πράξετε μέσω της σχετικής σελίδας μας.

Ποιους υπηρετεί ή αντιπροσωπεύει το Creative Commons;

Το Creative Commons υπηρετεί δημιουργούς και χρήστες έργων λόγου, τέχνης ή επιστήμης, και το δημόσιο συμφέρον που ωφελείται από την προαγωγή της διευρυμένης δημιουργικής συνεργασίας. Βοηθούμε όσους θέλουν να επιτρέπουν γενναιόδωρα τη χρήση των έργων τους, όσους χρησιμοποιούν δημιουργικά αυτά τα έργα και όσους ωφελούνται από αυτή τη δημιουργική συμβίωση. Ελπίζουμε ότι δάσκαλοι, ακαδημαϊκοί, επιστήμονες, συγγραφείς, φωτογράφοι, δημιουργοί ταινιών, μουσικοί, γραφίστες, χομπίστες του διαδικτύου -καθώς και ακροατές, αναγνώστες και θεατές- κερδίζουν όλοι από τη χρήση των εργαλείων μας.

Που εδρεύει το Creative Commons;

Η Creative Commons Corporation είναι εταιρεία με έδρα τη Μασαχουσέτη που στηρίζεται στην εργασία γεωγραφικά διάσπαρτου προσωπικού και εθελοντών. Τα κεντρικά γραφεία μας βρίσκονται στο Σαν Φρανσίσκο των ΗΠΑ και στο Λονδίνο στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Υπάρχει περιεχόμενο που φιλοξενείται από το Creative Commons ή βρίσκεται υπό την ιδιοκτησία του;

Η πρωταρχική αποστολή μας είναι να σας βοηθούμε να αδειοδοτείτε το έργο σας, να σας προσφέρουμε εργαλεία για να δημοσιεύετε τα έργα σας με μεγαλύτερη ευκολία και να σας υποδεικνύουμε παραδείγματα περιεχομένου με άδειες Creative Commons μέσω επιλεγμένων έργων. Επίσης προσφέρουμε σε χρήστες μεθόδους αναζήτησης έργων υπό άδειες Creative Commons και κατανόησης των όρων που περιέχονται στις άδειες χρήσης των έργων αυτών.

Εντούτοις φιλοξενούμε και περιεχόμενο στον ιστοχώρο μας ccMixter.

Το Creative Commons συμμετέχει στην ψηφιακή διαχείριση δικαιωμάτων (DRM);

Όχι. Εργαζόμαστε πάνω στην έκφραση ψηφιακών δικαιωμάτων, όχι τη διαχείριση τους. Τα εργαλεία μας καθιστούν εύκολο για ένα δημιουργό να εκφράσει ποια δικαιώματα επιφυλλάσσει. Αλλά δεν παρέχουμε εργαλεία για την επιβολή των δικαιωμάτων που ο δημιουργός επιφυλλάσσει. Αυτό επιτελεί η Ψηφιακή Διαχείριση Δικαιωμάτων (ή «DRM»). Επιπλέον της ψηφιακής έκφρασης δικαιωμάτων, ένα σύστημα DRM παρέχει τεχνολογικά μέσα για την επιβολή των δικαιωμάτων αυτών.

Γιατί δε χρησιμοποιούμε τεχνολογικά μέσα για την επιβολή δικαιωμάτων; Υπάρχουν περισσότεροι λόγοι από όσους μπορούμε να αναλύσουμε εδώ. Ίσως ο πιο γνώριμος λόγος είναι η διαπίστωση ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να περιφρουρήσει ελευθερίες όπως η «δίκαιη χρήση» («fair use»), δηλαδή τους νόμιμους περιορισμούς του περιουσιακού δικαιώματος του δημιουργού και το ηθικό δικαίωμα του δημιουργού βάσει του νόμου. Για να το θέσουμε και διαφορετικά, η «δίκαιη χρήση» δεν μπορεί να περιγραφεί ή να οριοθετηθεί τεχνικά, με κώδικα σε κάποια γλώσσα προγραμματισμού. Αλλά ακόμη πιο σημαντικός λόγος είναι, κατά την πεποίθηση μας, ότι η επιβολή με τεχνολογικά μέσα δυσχεραίνει τη δημιουργική επαναχρησιμοποίηση έργων λόγου. Εμείς, αντίθετα, θέλουμε να ενθαρρύνουμε τέτοια χρήση. Και μας διακατέχει, μαζί με πολλούς άλλους, η ανησυχία ότι το οικοσύστημα της δημιουργικότητας θα διαταραχθεί βάναυσα αν κυριαρχήσει η χρήση τεχνολογικών μέσων για τη «διαχείριση» των δικαιωμάτων.

Τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας πρέπει, χωρίς αμφιβολία, να γίνονται σεβαστά. Όμως εμείς προτιμάμε ο σεβασμός να επιδεικνύεται με τον παραδοσιακό τρόπο: οι άνθρωποι να σέβονται έμπρακτα τις ελευθερίες και τους περιορισμούς που τίθενται όπως επιλέγει ο δημιουργός και επιβάλλει ο νόμος.

Τι γίνεται αν κάποιος προσπαθεί να προστατέψει ένα έργο υπό άδεια Creative Commons με εργαλεία ψηφιακής διαχείρισης δικαιωμάτων (DRM);

Αν κάποιος χρησιμοποιεί εργαλεία DRM για να περιορίσει οποιοδήποτε από τα δικαιώματα που απονέμονται μέσω της άδειας, τότε παραβιάζει την άδεια αυτή. Όλες οι άδειες μας απαγορεύουν στους κατόχους αδειών να «διανέμουν το Έργο με τεχνολογικά μέτρα τα οποία ελέγχουν την πρόσβαση ή χρήση του Έργου κατά τρόπο ασύμβατο με τους όρους του Συμφωνητικού Άδειας.».